IT-klassen
ISO 286-1 definieert standaardtolerantieklassen IT01 tot IT18. De tolerantiewaarde hangt af van de klasse en de nominale maat: grotere delen krijgen bij dezelfde klasse een grotere tolerantie.
| Nominale maat (mm) | IT5 | IT6 | IT7 | IT8 | IT9 | IT10 | IT11 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 – 3 | 4 | 6 | 10 | 14 | 25 | 40 | 60 |
| 3 – 6 | 5 | 8 | 12 | 18 | 30 | 48 | 75 |
| 6 – 10 | 6 | 9 | 15 | 22 | 36 | 58 | 90 |
| 10 – 18 | 8 | 11 | 18 | 27 | 43 | 70 | 110 |
| 18 – 30 | 9 | 13 | 21 | 33 | 52 | 84 | 130 |
| 30 – 50 | 11 | 16 | 25 | 39 | 62 | 100 | 160 |
| 50 – 80 | 13 | 19 | 30 | 46 | 74 | 120 | 190 |
| 80 – 120 | 15 | 22 | 35 | 54 | 87 | 140 | 220 |
| 120 – 180 | 18 | 25 | 40 | 63 | 100 | 160 | 250 |
| 180 – 250 | 20 | 29 | 46 | 72 | 115 | 185 | 290 |
| 250 – 315 | 23 | 32 | 52 | 81 | 130 | 210 | 320 |
| 315 – 400 | 25 | 36 | 57 | 89 | 140 | 230 | 360 |
| 400 – 500 | 27 | 40 | 63 | 97 | 155 | 250 | 400 |
Passingen
Een passing combineert een gat- en een astolerantie. In het eenheidsgatsysteem is het gat meestal H (onderafmeting nul) en bepaalt de letter van de as de passing.
| Passing (eenheidsgat) | Soort | Typisch gebruik |
|---|---|---|
| H7/g6 | Speling (glijpassing) | Nauwkeurige glijdende delen, centreerpennen |
| H7/h6 | Speling (schuifpassing) | Handmatig gemonteerde delen, centreerkragen |
| H7/k6 | Overgang | Tandwielen en koppelingen op assen, met spie |
| H7/n6 | Overgang / lichte pers | Vaste positionering, bussen |
| H7/p6 | Overmaat (perspassing) | Ingeperste lagers en bussen |
| H8/f7 | Speling (looppassing) | Glijlagers, algemene looppassingen |
Met de ISO-passingcalculator berekent u grensmaten, speling en overmaat.
Algemene toleranties
ISO 2768-1 geeft standaardtoleranties voor maten zonder individuele tolerantie (klassen f, m, c, v). ISO 2768-2 (H, K, L) betreft vorm en plaats en wordt vervangen door ISO 22081. Een vermelding als ISO 2768-mK betekent middelfijne lineaire en K-geometrische toleranties.
| Bereik (mm) | f | m | c | v |
|---|---|---|---|---|
| 0,5 – 3 | ±0,05 | ±0,1 | ±0,2 | — |
| > 3 – 6 | ±0,05 | ±0,1 | ±0,3 | ±0,5 |
| > 6 – 30 | ±0,1 | ±0,2 | ±0,5 | ±1 |
| > 30 – 120 | ±0,15 | ±0,3 | ±0,8 | ±1,5 |
| > 120 – 400 | ±0,2 | ±0,5 | ±1,2 | ±2,5 |
| > 400 – 1000 | ±0,3 | ±0,8 | ±2 | ±4 |
Wat toleranties kosten
Nauwere toleranties vragen stabielere processen, langzamer nabewerken, betere meetmiddelen en soms slijpen. Vuistregel: elke stap nauwer dan het proces vanzelf haalt, kost geld — onder ongeveer IT6 vragen veel kenmerken slijpen of honen. Vraag u af: wat gebeurt er functioneel als deze maat op de grens ligt?
Volgens ISO 8015 (onafhankelijkheidsprincipe) begrenzen maattoleranties de vorm niet. Vraagt een passing perfecte vorm bij maximum materiaal, specificeer dan de omhullende-eis Ⓔ of een vormtolerantie. Amerikaanse tekeningen volgens ASME Y14.5 passen standaard Rule #1 toe.
